Fiyat Rekabeti Kime Yarar?

Ayni mal icin fiyat uzerinden rekabet yapmak kimseye fayda getirir mi acaba? Kafa kurcalayici bir soru. Bir yandan fiyati kirinca rakiplerinize fark atmis olacaksiniz. Insanlar size gelecek ve sizden alacak mali.

Dusunun bir kere, pazarda alisveris yapiyorsunuz. Oradan birisi bagirmaya basliyor: Domatesin kilosu 2 Lira! Sonra yandaki komsusu bakiyor, herkes ondan aliyor. O bagiriyor bu sefer: Bizde 1.95! Sonra teyzeler ucuz domatese hucum ediyorlar ve secmeye basliyorlar. Ilk pazarci bakiyor pazar elden gidiyor, avazi ciktigi kadar bagiriyor bu sefer: Damping burda abla! 1.80 oldu domates. Boyle boyle derken domatesin kilosu 1.20'ye kadar dusuyor. Kim kar ediyor? Ilk anda pazardaki teyzeler. Ucuza domates almanin verdigi huzurla evlerinin yolunu tutuyorlar. Sonra?

Tuccarlardan birisi daha buyuk is yaptigindan toptancidan domatesin kilosunu 1.00'e aliyor. Digeri daha kucuk, ancak 1.20'ye pazarlik edebiliyor. Eh fiyat dusmus 1.20'ye zaten. Nasil kar etsin taze tuccar? Edemiyor ve haftaya pazara cikamiyor. Digeri de kimse gelip domates satmasin diye fiyati 1.20'de tutmak zorundadir.

Simdi soyle dediginizi duyar gibiyim: "Be hey gafil ve cok bilmis adam! Peki ama bu durumdan kurtulmanin, durumu herkes icin karli hale getirmenin yolu hic yok mu? Madem durum bu, nasil oluyor da piyasada bu kadar mal bu kadar tuccar var ve herkes bir ekmek goturebiliyor evine?"

Cevabin iki boyutu var. Birincisi herkes durumu biliyor. Eger fiyati cok kirarsa biliyor ki komsu da kiracak ve herkes zarar edecek. Onun icin herkes uc asagi bes yukari ayni fiyattan satiyor mali. Ucuza satana sosyal yaptirim uygulyorlar ve pazarda kimse yuzune bakmiyor. Sonucta giyatlar makul bir seviyede kaliyor esnaf adami icabi.

Ikincisi urunlerde degisiklik yapiyorlar. Belki domateste bunu yapmak daha zor ama orada bile farkli domatesler cikiyor piyasaya. Kirmizi doamtes, turuncu domates, sari domates, Ayas domatesi, yemeklik domates, salcalik domates, uzum domates, visne domates vs vs. Boylece aslinda ayni urun uzerinden rekabet yapmamis oluyorlar.

Baska sektorlerde bu cok daha bariz gorulebilir. Mesela arabalar aslinda ayni sey. Dort tekerlekli ustu kapali bir yerden bir yere gitmeye yarayan teneke kutu. Ama kimisi aile arabasi, kimisi patron arabasi, kimisi cilgin genclige gore. Satilan mal temelde ayni sey ve ayni ise yariyor. Ama insanlarin algilari farkli.

Sonuc? Fiyat rekabeti kimseye fayda getirmez.